Hành trình tìm đến vùng đất của người H'Mông sống khép kín hơn 400 năm
Từ Hà Nội vượt hơn 300km đèo dốc, Mù Cang Chải mở ra bằng ruộng bậc thang, nhà trên triền núi và tri thức bản địa: sáp ong – chàm – bếp ăn – niềm tin.
Hành trình đến Mù Cang Chải luôn bắt đầu bằng một quãng đường dài. Từ Hà Nội, cung đường hơn 300 km với nhiều đèo dốc liên tiếp khiến việc di chuyển mất trung bình gần bảy tiếng. Đây cũng là lý do nhiều du khách lựa chọn xe khách chất lượng cao hoặc dịch vụ đưa đón trọn gói của các cơ sở lưu trú, thay vì tự lái xe máy trên địa hình đèo núi. Trên đường đi, những điểm dừng chân quen thuộc như khu vực Nghĩa Lộ hay Tú Lệ không chỉ để nghỉ ngơi, mà còn giúp người đi bắt đầu làm quen với nhịp sống miền sơn cước.
Mù Cang Chải nằm ở phía tây tỉnh Yên Bái, là nơi sinh sống lâu đời của cộng đồng người H’Mông. Theo các tài liệu dân tộc học, người H’Mông di cư từ Trung Quốc xuống khu vực phía Bắc Việt Nam từ hàng trăm năm trước, hình thành các cộng đồng tại Hà Giang, Lào Cai, Yên Bái, Sơn La và Lai Châu. Trong quá trình lịch sử, do điều kiện địa lý và mức độ giao thương khác nhau, các nhóm H’Mông phát triển theo những hình thái xã hội riêng biệt. Đặc biệt, tại một số thung lũng sâu ở khu vực Tây Bắc như Mù Cang Chải, cộng đồng người H’Mông đã duy trì lối sống tương đối khép kín suốt hơn 400 năm.
Điều này thể hiện rõ ngay trong cách người H’Mông chọn nơi an cư. Thay vì dựng nhà trên đỉnh núi hay ở quá thấp dưới thung lũng, họ lựa chọn những triền núi ở độ cao vừa phải, nơi được xem là điểm cân bằng giữa đất và trời. Ngôi nhà không chỉ phục vụ sinh hoạt thường ngày, mà còn mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc, gắn liền với vòng đời của mỗi con người.
Với người H’Mông, nhà là cội nguồn. Tập tục chôn nhau thai trong khuôn viên nhà vẫn được gìn giữ như một cách đánh dấu gốc rễ, để con người dù đi đâu vẫn có nơi trở về. Vì vậy, việc chọn đất dựng nhà được cân nhắc rất kỹ lưỡng. Dựa trên kinh nghiệm truyền đời, họ xác định tâm nhà và thử đất bằng những phương pháp dân gian đơn giản nhưng hiệu quả, giúp các ngôi nhà đứng vững qua nhiều mùa mưa lũ.
Dù sống tương đối khép kín suốt hàng trăm năm, cộng đồng người H’Mông tại các thung lũng Mù Cang Chải lại may mắn sở hữu khí hậu thuận lợi hơn các vùng núi khác đủ để duy trì lối sống tự cung tự cấp. Cuộc sống gắn với nương rẫy, chăn nuôi và thủ công truyền thống tạo nên nhịp sống chậm rãi, ổn định. Người dân nơi đây hiền lành, thân thiện, sẵn sàng chia sẻ câu chuyện về bản làng với những vị khách biết lắng nghe theo cách giản dị và chân thành như chính vùng đất họ đang sinh sống.
Bên cạnh kiến trúc và tín ngưỡng, đời sống văn hóa của người H’Mông còn thể hiện rõ qua các hoạt động thủ công. Một trong những trải nghiệm phổ biến với du khách khi đến Mù Cang Chải là tham gia workshop làm họa tiết bằng sáp ong. Đây là kỹ thuật truyền thống dùng để tạo hoa văn trên vải lanh. Sáp ong được đun chảy, vẽ trực tiếp lên vải bằng tay, sau đó nhúng vào chàm. Khi sáp được rửa đi, các hoa văn hiện ra như một dạng ngôn ngữ thị giác, phản ánh thiên nhiên, tín ngưỡng và ký ức cộng đồng.
Ẩm thực địa phương cũng là một phần không thể tách rời của trải nghiệm. Những bữa ăn tại nhà dân thường gồm các món đặc trưng như giò heo bản luộc, sườn xào chua ngọt, canh tẩu chúa, thịt nướng ống tre, ăn kèm nếp Tú Lệ và rượu táo mèo. Đây đều là những món gắn với sản vật bản địa, phản ánh cách người H’Mông thích nghi với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt của vùng núi cao.
Về lưu trú, Mù Cang Chải hiện nay có nhiều lựa chọn, từ homestay của người dân địa phương đến các khu nghỉ dưỡng quy mô lớn. Ở phân khúc cao cấp, Garrya Mù Cang Chải nằm trên sườn núi cao, phù hợp với du khách muốn tận hưởng không gian tĩnh lặng và tầm nhìn rộng mở. Ở tầm giá thấp hơn thì Le Champ Tú Lệ Resort Hot Spring & Spa kết hợp lưu trú với suối khoáng nóng là lựa chọn phù hợp. Với ngân sách vừa phải, các homestay như Blue Home Homestay, A Su Homestay Mù Cang Chải… mang lại trải nghiệm gần gũi hơn với đời sống bản địa.
Rời Mù Cang Chải, điều đọng lại không chỉ là cảnh quan ruộng bậc thang nổi tiếng, mà là sự hiểu biết sâu hơn về cách một cộng đồng đã tồn tại bền bỉ qua nhiều thế kỷ. Trong bối cảnh hiện đại hóa diễn ra nhanh chóng, việc người H’Mông vẫn giữ được tri thức bản địa, phong tục và mối quan hệ hài hòa với thiên nhiên cho thấy một cách sống khác, chậm rãi nhưng vững chắc. Và có lẽ, chính điều đó khiến Mù Cang Chải không chỉ là điểm đến để ngắm cảnh, mà là nơi để quan sát, học hỏi và suy ngẫm về mối quan hệ giữa con người và vùng đất họ gọi là nhà.
CÓ THỂ BẠN SẼ THÍCH
