Những xưởng mộc Kim Bồng bên kia phố Hội
Từ một khúc gỗ, người Kim Bồng giữ lại câu chuyện của một làng nghề bên sông Thu Bồn.
Từ NHAAN Resort & Spa Hoi An, tôi được gợi ý một chuyến đi ngắn sang Kim Bồng, làng nghề nằm bên kia dòng Thu Bồn. NHAAN cũng đưa tinh thần thủ công địa phương vào không gian nghỉ dưỡng, trong đó Bong Lounge, một café ban ngày và cocktail lounge buổi tối, cũng được lấy cảm hứng từ làng mộc Kim Bồng.
Từ khu nghỉ dưỡng, con đường dẫn về Cẩm Kim nhanh chóng tách khỏi những tuyến phố đông người của Hội An. Làng mộc nằm bên hữu ngạn hạ lưu sông Thu Bồn, đối diện khu phố cổ. Vị trí bên sông từng giúp Kim Bồng kết nối với thương cảng Hội An, đồng thời tạo điều kiện để nghề mộc, đóng thuyền và các nghề thủ công phát triển.
Nhưng nếu chỉ nhìn Kim Bồng qua những dòng giới thiệu về một làng nghề có lịch sử hàng trăm năm, chuyến đi sẽ thiếu mất phần thú vị nhất. Tôi muốn nhìn xem một người thợ hôm nay làm việc thế nào, một khối gỗ được biến thành tác phẩm ra sao và điều gì khiến nghề này vẫn được tiếp tục.
Làng nghề bên kia dòng Thu Bồn
Kim Bồng hình thành từ quá trình cư dân di cư vào vùng đất ven sông và gây dựng nghề thủ công. Các tư liệu của Hội An ghi nhận nghề mộc nơi đây phát triển mạnh từ khoảng thế kỷ XVI, với bốn nhóm nghề chính gồm mộc xây dựng, mộc gia dụng, mộc đóng và sửa tàu thuyền, mộc mỹ nghệ.
Khi Hội An trở thành thương cảng quốc tế, nghề mộc Kim Bồng cũng có thêm nhiều cơ hội phát triển. Người thợ làm nhà, đóng ghe thuyền, chế tác đồ dùng và thực hiện những chi tiết chạm khắc phục vụ đời sống. Kỹ thuật của họ không chỉ hình thành từ truyền thống bản địa mà còn tiếp thu có chọn lọc ảnh hưởng từ người Chăm, người Hoa và người Nhật từng hiện diện tại Hội An. Qua thời gian, những yếu tố ấy được hòa trộn thành phong cách riêng của Kim Bồng.
Dấu ấn của nghề không chỉ nằm trong những món đồ được bán ra từ làng. Những người thợ Kim Bồng từng tham gia dựng các công trình gỗ ở Hội An và được triệu ra Huế làm việc cho các công trình kiến trúc triều Nguyễn. Về sau, khi phố cổ Hội An được bảo tồn, kỹ năng của những người thợ mộc địa phương tiếp tục có vai trò trong công việc tu bổ các công trình gỗ.
Có lẽ vì vậy mà một chuyến đi Kim Bồng đáng để dành thời gian hơn là chỉ ghé thăm các cửa hàng trưng bày thành phẩm. Ở đây, điều cần nhìn không chỉ là món đồ cuối cùng, mà là cách nó được tạo ra.
Gặp gỡ nghệ nhân Nhân dân Huỳnh Sướng
Buổi sáng, xưởng mộc bên sông đã có mùi gỗ mới. Trên nền và những góc làm việc là lớp mùn cưa mỏng. Các khối gỗ, phôi tượng và những tác phẩm đang hoàn thiện nằm cạnh nhau. Ở một góc xưởng, nghệ nhân Nhân dân Huỳnh Sướng vẫn làm việc với chiếc đục và dùi quen thuộc.
Ông Sướng sinh năm 1969, là con trai Nghệ nhân Nhân dân Huỳnh Ri và là truyền nhân đời thứ 13 của gia đình có truyền thống điêu khắc gỗ ở Kim Bồng. Hơn 40 năm gắn bó với nghề, ông vẫn trực tiếp làm việc tại xưởng và truyền nghề cho những người trẻ. Năm 2026, ông được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân.
Trong xưởng của ông bày các tác phẩm điêu khắc từ gỗ theo những chủ đề khác nhau, từ đời sống nông nghiệp, 12 con giáp, phố cổ Hội An đến các tác phẩm cỡ lớn như tượng Phật, bộ bàn ghế long phụng… Một tác phẩm của ông Sướng từng thu hút sự chú ý là quả bầu gỗ chạm hơn 1.000 con rồng, được trả giá lên tới 3 tỷ đồng.
Trò chuyện với ông, tôi hiểu thêm rằng nghề này không thể chỉ học bằng cách nhìn thành phẩm. Ở Kim Bồng, cây gỗ không đơn giản là nguyên liệu. Với người thợ, mỗi loại gỗ có đặc tính riêng, từ độ cứng, màu sắc đến hướng thớ. Người học phải đứng cạnh người đi trước, nhìn cách chọn gỗ, cách đặt dụng cụ và cách xử lý từng phần của vật liệu. Những kỹ năng ấy được truyền từ người này sang người khác bằng thời gian và thực hành.
Rời xưởng, tôi bắt đầu hiểu vì sao câu chuyện Kim Bồng không thể chỉ kể bằng con số hàng trăm năm tuổi. Giá trị của làng nghề nằm ở việc kỹ thuật điêu khắc gỗ vẫn được truyền qua những thế hệ và vẫn có những sản phẩm mới được tạo ra từ đôi tay những người thợ.
Tôi bắt đầu tò mò về một câu hỏi đơn giản hơn: nếu một người chưa từng làm nghề mộc ngồi xuống, cầm chiếc đục và thử làm thì sẽ thế nào?
Tự tay khắc gỗ ở Ngô. Wood Art and Workshop
Ngô. Wood Art and Workshop nhỏ hơn nhiều so với hình dung của tôi về một xưởng mộc. Đây là nơi khách có thể không chỉ xem người thợ làm mà còn trực tiếp tham gia một buổi chạm khắc.
Phần trải nghiệm bắt đầu từ việc chọn mẫu, đưa hình lên mặt gỗ rồi dùng đục và búa để tạo từng đường nét. Bộ dụng cụ không cầu kỳ, nhưng khi tự cầm mới thấy khó ở chỗ kiểm soát lực tay. Mũi đục phải đặt đúng hướng, mỗi nhát búa lấy đi một phần rất nhỏ của bề mặt gỗ. Với những đường cong hoặc chi tiết hẹp, chỉ cần lệch tay là nét chạm không còn đi đúng theo hình đã phác thảo.
Ngô. Wood Art and Workshop hiện được giới thiệu như một địa điểm dành cho trải nghiệm chạm khắc gỗ tại Kim Bồng. Buổi workshop thường kéo dài khoảng vài giờ và khách tham gia có thể mang sản phẩm hoàn thành về như một món quà lưu niệm.
Ở đây, câu chuyện về nghề mộc không nằm trên một món đồ đã hoàn thiện. Nó nằm trong lúc bàn tay phải làm quen với miếng gỗ, cây đục và từng nhát búa - một cách để hiểu công việc mà những người thợ Kim Bồng đã gắn bó qua nhiều thế hệ.
Kim Bồng hôm nay không còn là một làng nghề chỉ sống bằng những đơn đặt hàng của một thời thương cảng. Làng đã thay đổi cùng Hội An, nhưng nghề mộc vẫn tìm được cách tồn tại trong những hình thức mới: sản phẩm mỹ nghệ, đồ gia dụng, phục chế kiến trúc, đóng sửa ghe thuyền và cả những buổi trải nghiệm để du khách trực tiếp học cách chạm gỗ.
CÓ THỂ BẠN SẼ THÍCH
