Cairo và vẻ đẹp cần lao của những khu chợ không ngủ
Một phóng sự về Cairo nhìn từ những khu chợ thức cùng thành phố: mùi gia vị, tiếng kim loại, bàn tay lao động và nhịp sống bền bỉ bên sông Nile.
Cairo bắt đầu kể chuyện bằng âm thanh.
Không phải tiếng còi xe. Không phải tiếng loa phóng thanh. Mà là tiếng rao khàn khàn lẫn vào tiếng cười, tiếng cân đong chạm nhẹ, tiếng kim loại gõ nhịp vào nhau như một bài percussion đời thường. Bạn bước vào chợ ở Cairo là bước vào một vùng sống khác: đặc hơn, nóng hơn, và thật hơn. Ở đó, mọi giác quan được bật lên. Mùi gia vị bám vào cổ áo. Khói bếp len qua tóc. Ánh đèn vàng kéo dài bóng người trên nền gạch cũ.
Ở Cairo, chợ không chỉ là nơi mua bán. Chợ là nhịp tim của thành phố.
Khi thành phố mệt, chợ vẫn thức
Có những nơi trên thế giới, về đêm, cửa kéo sập xuống. Con phố gấp lại như một cuốn sách. Nhưng Cairo thì khác. Cairo có những “trang sách” không chịu khép: những khu chợ sáng đèn, nơi người ta làm việc như thể thời gian chỉ là một thứ có thể mặc cả.
Cảm giác “không ngủ” ở đây không mang tính phô trương. Nó không phải kiểu nightlife lấp lánh dành cho du khách. Nó là nhịp mưu sinh. Nhịp cần lao. Nhịp của những bàn tay đã quen làm việc trong ánh sáng không hoàn hảo.
Bạn nhìn thấy điều đó ở dáng lưng. Lưng người bán hàng hơi gập xuống, như đã gánh quá nhiều mùa nắng. Bạn nhìn thấy ở đôi tay. Tay chai, tay nhanh, tay chính xác. Động tác múc – gói – buộc – trao lặp đi lặp lại, nhưng không hề vô hồn. Nó giống như một bài tập thiền của lao động: làm đúng, làm đều, làm tới khi thành thạo.
Và thế là cái đẹp hiện ra. Không bóng bẩy. Không được dàn dựng. Nhưng bền bỉ.
Mê cung của sạp hàng, và ký ức có hình
Chợ Cairo thường không đi theo đường thẳng. Các sạp nối nhau như một mê cung. Bạn rẽ trái, lại rẽ phải. Đi qua một quầy gia vị, đã gặp một quầy trà. Qua một góc vải vóc, đã chạm một quầy bánh. Cairo có thói quen làm bạn lạc. Nhưng cái lạc ấy không gây sợ. Nó gây tò mò.
Một sạp chà là có thể dựng thành “tháp”. Nâu óng. Dày và chắc. Bên cạnh là đậu, gạo, lúa mì nằm yên trong bao bố thô. Mỗi bao như một khối màu riêng. Màu của đất. Màu của nắng.
Gia vị là nơi Cairo “vẽ” không khí. Nghệ vàng. Cumin nâu ấm. Những hỗn hợp thảo mộc xay nhuyễn tạo thành các mặt phẳng màu xanh sẫm. Chỉ cần một cơn gió nhỏ, mùi đã bật lên. Mùi không chạy thẳng. Nó cuộn lại. Nó quấn quanh. Nó khiến ký ức trở nên có hình, như một thứ bạn có thể chạm.
Cairo có thể ồn. Nhưng trong chợ, đôi khi bạn nghe rõ tiếng mình thở, vì mọi thứ đang “nói” bằng mùi và ánh mắt.
Khan el-Khalili: một Cairo cổ xưa còn đang giao dịch
Nếu muốn nhìn Cairo như một lớp trầm tích, người ta hay nhắc Khan el-Khalili. Đó là một khu chợ nổi tiếng nằm trong trung tâm lịch sử của thành phố, gắn với thời Mamluk và hình thành như một trung tâm thương mại từ cuối thế kỷ 14. Nhiều tài liệu ghi khu chợ được thiết lập trong giai đoạn 1382–1389 và dần trở thành một phần quan trọng của “Historic Cairo” – khu di sản được UNESCO ghi danh từ năm 1979.
Nhưng nếu chỉ gọi Khan el-Khalili là “điểm du lịch”, bạn sẽ bỏ lỡ bản chất của nó.
Ở đó, bạn gặp những lối đi hẹp. Những “skinny lanes” như Lonely Planet mô tả, gợi cảm giác một trung tâm mua sắm thời trung cổ còn đang hoạt động. Người mua kẻ bán sát nhau. Những món hàng nhỏ treo dày, lấp lánh trong ánh đèn. Mọi thứ chen chúc, nhưng có trật tự riêng. Trật tự của người đã sống với chợ quá lâu.
Ở một góc, người thợ ngồi khắc kim loại. Ở một góc khác, ai đó gói hàng bằng động tác gọn như gấp thư. Không phải ai cũng nói nhiều. Một cái gật đầu, một cái nhìn, một nụ cười thoáng qua là đủ để giao dịch tiếp tục.
Bạn hiểu ra: chợ không cần “đẹp” theo kiểu thẩm mỹ hiện đại. Chợ chỉ cần thật. Và thật đến mức người ta tin vào nó.
Ataba và bài toán của một khu chợ đông đặc
Cairo không chỉ có những khu chợ “cổ” dành cho ký ức. Cairo cũng có những khu chợ gắn với hiện tại, với sức ép đô thị, với câu chuyện quản lý và trật tự.
Ataba là một ví dụ. Đây là một khu vực chợ nổi tiếng ở downtown Cairo, thường được nhắc đến với tình trạng đông đúc và giá trị lịch sử. Những năm gần đây, báo chí Ai Cập ghi nhận các dự án “makeover” nhằm cải tạo hạ tầng, tổ chức lại không gian buôn bán. Ahram Online từng đưa tin giai đoạn đầu của dự án có kinh phí 28 triệu EGP do Ministry of Local Development tài trợ, cùng các nâng cấp về cấp nước, thoát nước và phương án sắp xếp lại người bán. Đến cuối tháng 10/2025, Ahram Online tiếp tục thông tin Thủ tướng Mostafa Madbouly đã dự lễ khánh thành dự án tái phát triển chợ Ataba Square sau quá trình phục hồi và cải tạo.
Nhưng dù cải tạo thế nào, chợ vẫn là chợ. Vẫn là người. Vẫn là lao động.
Bạn đứng ở rìa dòng người, nhìn một người đàn ông bê thùng hàng. Anh nhấc lên. Đặt xuống. Lại nhấc. Động tác đều như máy, nhưng đôi mắt vẫn tỉnh. Trên mặt anh không có “chất thơ”. Nhưng chính điều đó lại là chất thơ của Cairo: cái đẹp nằm trong cách người ta gồng mình qua một ngày.
Những quầy thịt, quầy bánh, và sự dứt khoát của dao
Ở khu thịt, ánh dao loáng lên rồi hạ xuống. Dứt khoát. Không do dự. Bạn nghe tiếng chạm. Không phải âm thanh bạo lực. Nó là âm thanh của một nghề cần sự chắc tay.
Cạnh đó, ở khu bánh, lò nóng đỏ. Mẻ bánh mới ra lò phồng lên, bề mặt căng như vừa thở. Mùi bùi và ấm. Người bán không cần quảng cáo. Mùi đã làm thay.
Ở quầy trà, ly thủy tinh va nhẹ. Tiếng “ting” nhỏ thôi, nhưng đủ gợi cảm giác một cuộc trò chuyện có thể kéo dài. Trà đen đặc sánh. Đường nhiều hay ít là tùy bạn. Nhưng cách người ta rót, cách người ta chờ, cách người ta nhìn nhau, đều nói rằng: chợ không chỉ bán hàng. Chợ bán thời gian. Bán những phút tạm dừng.
Bạn nhận ra mình cũng đang tạm dừng.
Vải vóc và ngôn ngữ của màu
Có một khoảnh khắc, Cairo bỗng chuyển sang ngôn ngữ của màu.
Ở quầy vải, màu sắc bùng nổ. Khăn choàng. Áo choàng. Những lớp vải mềm như gió sa mạc. Mỗi thước vải được đo bằng ánh mắt và kinh nghiệm, không chỉ bằng thước dây. Người bán nhìn bạn, nhìn dáng người, rồi kéo ra một màu. Như thể họ đang đọc bạn.
Màu ở Cairo không “sạch” như bảng màu thiết kế. Nó có bụi. Có nắng. Có dấu thời gian. Nhưng chính vì vậy mà nó thật. Nó là màu của đời sống.
Và khi bạn chạm vào một tấm vải, bạn hiểu: có những thứ không cần mang về vali. Chỉ cần chạm một lần, ký ức đã mang về giùm.
Sự mặc cả: không chỉ là giá, mà là một nghi thức
Người ta hay nói về mặc cả ở chợ Cairo. Nhưng nếu nhìn kỹ, mặc cả ở đây giống một nghi thức xã hội hơn là một cuộc đấu.
Bạn đưa ra giá. Người bán lắc đầu. Bạn cười. Họ cười. Có khi họ mời trà. Có khi họ kể vài câu chuyện. Có khi bạn mua. Có khi bạn đi. Và mọi thứ vẫn ổn.
Trong nghi thức đó, có một thứ rất Cairo: sự bền bỉ của con người. Không phải bền bỉ kiểu “chịu đựng”. Mà bền bỉ kiểu “sống tiếp”. Sống tiếp bằng cách làm việc. Bằng cách nói chuyện. Bằng cách giữ nhịp.
Cái đẹp không nằm ở sự hoàn hảo
Đi trong chợ Cairo, bạn sẽ thấy những gánh hàng cũ. Những tấm bạt sờn. Những chiếc xe đẩy tróc sơn. Bạn sẽ thấy mồ hôi trên lưng áo. Bạn sẽ thấy vết bụi bám vào cổ tay.
Và bạn sẽ hiểu: cái đẹp của chợ Cairo không nằm ở sự hoàn hảo.
Nó nằm ở sự cần lao.
Nằm ở những bước chân đi mãi không ngừng. Nằm ở cách người ta làm việc mà vẫn giữ được một nụ cười. Nằm ở cách một thành phố có thể thay đổi rất nhanh, nhưng chợ vẫn bền bỉ gìn giữ sự sống, nuôi dưỡng con người, và kể câu chuyện Cairo theo cách chân thật nhất.
Không phải bằng khẩu hiệu.
Mà bằng lao động, bằng hương vị, và bằng lòng kiên nhẫn mỗi ngày.
Nếu bạn muốn “đi sâu” vào Cairo, hãy đi chậm trong chợ
Du lịch Cairo, ai cũng có thể tìm một bức ảnh đẹp. Nhưng nếu bạn muốn một trải nghiệm sâu sắc, độc bản, hãy thử đi chậm trong chợ.
Đi chậm để nghe tiếng cân đong chạm nhẹ.
Đi chậm để phân biệt mùi nghệ với mùi cumin.
Đi chậm để nhìn đôi tay người bán, và hiểu họ đã làm động tác ấy bao nhiêu năm.
Đi chậm để thấy thành phố này không chỉ có kim tự tháp trong trí tưởng tượng, mà còn có một đời sống đang vận hành từng phút.
Bạn sẽ rời chợ với cảm giác kỳ lạ: như vừa đi qua một “phòng trưng bày” của đời sống. Ở đó, hiện vật không nằm sau kính. Hiện vật đang cười, đang nói, đang múc, đang gói, đang buộc, đang trao.
Và bạn cũng là một phần của cuộc trao đó—dù chỉ trong vài giờ.
CÓ THỂ BẠN SẼ THÍCH
