Những chú heo vàng trong Tết Trung thu Chợ Lớn
Mỗi mùa Trung thu, những chú heo vàng ở quầy ông Phước lại gợi về một món bánh cũ, cùng ký ức sum vầy của người Hoa Chợ Lớn.
Giữa những ngày phố phường Chợ Lớn rộn ràng chuẩn bị Trung thu, một quầy bánh nhỏ tại số 729 trên đường Nguyễn Trãi, khu Quận 5 cũ vẫn giữ cách đón mùa trăng riêng. Không có những hộp bánh sang trọng hay lớp bao bì cầu kỳ, nơi đây gây chú ý bằng những chú heo vàng bé xíu, xếp thành từng đàn trên quầy.
Quầy bánh nhỏ và câu chuyện gần 20 năm
Đó là cửa hàng Long Phụng - quầy bánh của ông Thái Hữu Phước đã mở bán gần 20 năm nay. Với nhiều người, đây là món quà lạ mắt dành cho trẻ nhỏ. Với những người từng lớn lên ở Chợ Lớn, hình ảnh đàn heo bánh lại gợi một ký ức xa hơn, về những mùa Trung thu giản dị khi chiếc bánh không nhất thiết phải nằm trong một chiếc hộp đẹp mới trở thành món quà đáng nhớ.
Ông Phước năm nay 65 tuổi, là người Việt gốc Hoa. Trước đây, quầy bánh của ông có cả bánh Trung thu hình tròn như nhiều nơi khác. Nhưng theo thời gian, những chiếc bánh con heo ngày càng được khách tìm mua. Hình dáng ngộ nghĩnh, nhỏ nhắn khiến trẻ con thích thú, trong khi người lớn tìm thấy ở đó hương vị của một món bánh đã quen thuộc với cộng đồng người Hoa.
Điều đặc biệt là ông không chạy theo việc thay đổi hình dáng bánh theo từng năm. Có thời điểm người ta gợi ý làm bánh theo hình con giáp của năm, nhưng ông vẫn giữ hình con heo. Với người làm bánh, đây không đơn thuần là một mẫu tạo hình để thu hút khách. Hình con heo đã trở thành một phần của món bánh và câu chuyện văn hóa đi cùng nó.
Tạo hình những chú heo từ bột bánh
Bánh con heo ở Chợ Lớn có mối liên hệ với dòng bánh truyền thống của người Quảng Đông, thường được gọi là bánh heo con hay bánh lồng heo. Dòng bánh này từng phổ biến trong cộng đồng người Hoa ở Quảng Đông, Hong Kong và được lưu truyền đến những nơi có cộng đồng người Hoa sinh sống.
Có nhiều cách lý giải về sự ra đời của bánh. Một câu chuyện kể rằng những người thợ làm bánh ngày trước dùng phần bột để thử nhiệt độ lò trước khi nướng bánh Trung thu. Một phần bột khác lại được tận dụng từ lượng bột dư sau khi làm bánh. Những khối bột vốn không có gì đặc biệt dần được tạo thành những con vật nhỏ, trong đó con heo trở thành hình dáng quen thuộc.
Để làm ra một chú heo nhỏ, người thợ trước hết phải có phần vỏ bánh đủ dẻo để tạo hình. Với dòng bánh này, bột thường được nhào từ bột mì cùng nước đường, dầu và nước kiềm. Sau khi nghỉ, bột mới đạt độ ổn định để cán, bọc nhân và tạo hình.
Điều khó nhất nằm ở phần tạo hình. Một khối bột được vo thành thân heo dáng thuôn tròn. Phần mõm, tai và đuôi được tạo từ những miếng bột nhỏ hơn rồi gắn vào thân. Hai mắt có thể được điểm bằng những hạt nhỏ màu sẫm. Một chiếc tăm hoặc dụng cụ mảnh được dùng để tạo lỗ mũi, đường nét ở tai và những chi tiết giúp con heo có biểu cảm.
Sau khi nặn xong, bánh được đưa vào lò và nướng qua nhiều lần để giữ dáng, sau đó quét một lớp trứng mỏng tạo màu vàng nâu. Khi vừa ra lò, lớp vỏ còn khá cứng. Bánh cần được để nghỉ để dầu và độ ẩm phân bổ trở lại, khiến vỏ mềm hơn và lên màu bóng đẹp.
Với những chiếc bánh nhỏ hình heo, chỉ một thay đổi rất nhỏ ở đôi tai hay chiếc mõm cũng có thể khiến hình dáng khác đi. Bởi vậy, phía sau vẻ ngộ nghĩnh của một đàn heo nằm trên quầy bánh là sự tỉ mỉ của người làm bánh thủ công.
Điểm đáng chú ý là phiên bản cổ truyền của bánh heo thường không có nhân. Phần bột được làm từ những nguyên liệu vốn dùng cho vỏ bánh Trung thu kiểu Quảng Đông, sau đó tạo hình rồi đem nướng. Chính sự đơn giản này từng khiến bánh trở thành món quà bình dân trong dịp Trung thu, đặc biệt dành cho trẻ em.
“Con heo” và lời chúc đủ đầy
Tên gọi bánh lồng heo cũng bắt nguồn từ tập tục đặt những chiếc bánh heo nhỏ trong lồng tre. Trong văn hóa Quảng Đông, hình ảnh ấy gắn với một thành ngữ tiếng Quảng Đông, nghĩa đen là “lồng heo vào nước”. Đây là lối chơi chữ dựa trên hình ảnh nước chảy vào lồng heo, được hiểu theo nghĩa bóng là tiền tài, của cải chảy vào nhà, tức cầu tài, mong làm ăn phát đạt. Số lượng heo cũng được làm cố định. Ngoài heo mẹ có kích thước lớn hơn hẳn, đàn heo con có thể có 4 con mang nghĩa “tứ quý” hoặc 8 con mang nghĩa “phát tài”.
Nhưng ý nghĩa của con heo không dừng ở chuyện tài lộc. Trong quan niệm dân gian của người Hoa, con heo gắn với sự sung túc, no đủ và sinh sôi. Một con heo mẹ đi cùng đàn heo con vì thế dễ gợi đến một gia đình đông vui, các thế hệ quây quần và cuộc sống đủ đầy. Bởi thế, những chiếc bánh con heo trong mùa Trung thu thường mang nghĩa lời chúc về một một gia đình đầm ấm và no đủ.
Bánh hiện có hai loại nhân chính là đậu xanh và thập cẩm với nhiều kích cỡ, từ những chiếc nhỏ cho trẻ em đến ổ bánh lớn gồm heo mẹ và nhiều heo con. Giá bán dao động trong khoảng 50.000 - 450.000 đồng tùy kích thước và số lượng hình heo.
Có một nghịch lý thú vị: càng ngày bánh Trung thu càng được biến tấu cầu kỳ, những chiếc bánh heo truyền thống lại càng trở nên hiếm. Nhưng ở quầy bánh của ông Phước, những chiếc bánh vẫn giữ hình con heo qua nhiều năm, dù thị trường Trung thu đã có nhiều thay đổi. Người ta vẫn tìm đến quầy bánh này mỗi mùa Trung thu, có thể là một gia đình muốn tìm món quà cho trẻ nhỏ, cũng có thể là một người trưởng thành muốn tìm lại thứ bánh từng xuất hiện trong tuổi thơ của mình.
CÓ THỂ BẠN SẼ THÍCH
