Nơi những dòng sông bồi đắp khu vườn và cây dừa nối dài sự sống
Một trái dừa có thể đi được bao xa sau khi rời khỏi tán lá? Ở Bến Tre, câu trả lời bắt đầu từ những khu vườn và kết thúc nơi những lò than đỏ lửa.
Nơi dòng sông nuôi những khu vườn
Có lẽ không nơi nào mà cuộc sống và dòng nước gắn bó với nhau chặt chẽ như ở miền Tây. Buổi sáng vừa hé, mặt sông đã thức dậy cùng tiếng máy xuồng, tiếng mái chèo khua nhẹ và tiếng gọi nhau vọng từ những bến nhỏ. Những chiếc xuồng máy, chiếc phà qua sông chầm chậm xuôi dòng, vẽ nên những gợn sóng lăn tăn rồi nhanh chóng tan vào khoảng không tĩnh lặng.
Hai bên bờ, màu xanh phủ kín tầm mắt. Những hàng dừa cao vút đung đưa theo gió, tán lá chạm nhau xào xạc như tiếng chào của vùng đất quanh năm gắn với cây dừa. Xen giữa là những rặng dừa nước xòe rộng, ôm lấy những con rạch nhỏ ngoằn ngoèo dẫn sâu vào xóm làng.
Không chỉ có dừa, miền đất này còn là khu vườn rộng lớn của đủ loại cây trái. Những chùm nhãn sai trĩu cành, lớp vỏ nâu nhạt khẽ rung theo gió. Xen giữa những mảng xanh là các ao sen đang mùa nở rộ, những cánh hoa hồng phấn nổi bật trên nền lá xanh, tỏa hương dìu dịu giữa cái nắng phương Nam.
Giữa màu xanh của đủ loại cây trái, những vườn ca cao lặng lẽ đơm hoa rồi kết quả. Quả ca cao bám dọc thân cây, đổi màu theo mùa rồi theo chân người dân bước vào một hành trình khác. Sau khi được lên men và phơi khô, hạt ca cao trở thành bột ca cao, bơ ca cao hay những thanh sô cô la mang hương vị đặc trưng của xứ dừa.
Xen giữa những khu vườn là hình ảnh quen thuộc của những chuồng dê, đàn vịt, ngan thong thả kiếm ăn hay những đàn heo được người dân chăm sóc cẩn thận. Chăn nuôi quy mô gia đình không chỉ góp phần cải thiện thu nhập mà còn là một mảnh ghép quen thuộc trong bức tranh nông nghiệp miền Tây.
Không cần những công trình đồ sộ hay những điểm check-in nổi tiếng, vẻ đẹp của vùng đất này nằm trong những điều vô cùng giản đơn, như một mẻ kẹo dừa thơm, một con rạch quanh co, một khu vườn đầy trái ngọt hay một buổi chiều ngồi nhìn mặt nước đổi màu theo ánh hoàng hôn.
Nơi vòng đời của trái dừa khép lại
Ở Bến Tre, những trái dừa sau khi được hái xuống vẫn còn tiếp tục một hành trình dài khác. Sau khi phần nước và cơm dừa được đưa vào chế biến, những chiếc gáo tưởng như đã hoàn thành sứ mệnh lại bắt đầu một vòng đời mới, góp phần tạo nên nhiều sản phẩm khác nhau, từ đồ thủ công mỹ nghệ cho đến than hoạt tính.
Những mảnh gáo dày, màu sắc đẹp, ít khuyết điểm được đục những lỗ tròn, cắt, mài thành những chiếc cúc áo hoặc những hạt tròn nhỏ để xâu thành chuỗi tràng hạt, vòng tay và các món đồ lưu niệm. Mỗi chiếc gáo được tận dụng theo cách riêng, phản ánh sự khéo léo và tư duy tiết kiệm đã gắn bó với người dân miền Tây từ bao đời.
Những phần gáo thừa, không còn dùng đến được gom lại, chất lên xe và đưa đến các lò nung.
Tại đây, hành trình của gáo dừa tiếp tục với một diện mạo khác. Trong những lò nung luôn đỏ lửa, gáo dừa được carbon hóa trong điều kiện thiếu oxy để tạo thành than gáo dừa, sau đó trải qua công đoạn hoạt hóa ở nhiệt độ cao nhằm hình thành hàng triệu lỗ xốp siêu nhỏ trên bề mặt.
Chính cấu trúc đặc biệt này tạo nên khả năng hấp phụ vượt trội, giúp than hoạt tính từ gáo dừa được sử dụng rộng rãi trong xử lý nước, lọc không khí, công nghiệp thực phẩm, dược phẩm và nhiều lĩnh vực sản xuất khác. Từ một phụ phẩm nông nghiệp, gáo dừa đã trở thành mặt hàng có giá trị, theo những chuyến hàng rời Bến Tre để đến nhiều quốc gia trên thế giới.
Đằng sau những bao than thành phẩm là công việc lặng lẽ của những người thợ ngày ngày gắn bó với lò nung. Họ thu gom, phân loại, phơi khô từng mẻ gáo dừa rồi cẩn thận theo dõi nhiệt độ trong suốt quá trình nung và hoạt hóa. Cái nóng hầm hập tỏa ra từ lò lửa, lớp bụi than phủ kín quần áo hay mùi khói phảng phất trong không gian đã trở thành điều quen thuộc với những người làm nghề.
Nghề làm than hoạt tính không tồn tại tách biệt mà là một mắt xích trong chuỗi giá trị của cây dừa. Từ nước dừa, cơm dừa, dầu dừa đến xơ dừa, gáo dừa, gần như không phần nào của trái dừa bị bỏ phí. Mỗi mùa thu hoạch, những chuyến xuồng chở dừa cập bến, những xe gáo dừa nối nhau vào lò than, những sản phẩm thủ công từ gáo dừa theo chân du khách đến khắp nơi... tạo thành một vòng tuần hoàn bền bỉ đã nuôi sống biết bao gia đình ở xứ dừa.
Có lẽ vì thế mà với người dân Bến Tre, cây dừa chưa bao giờ chỉ là một loại cây ăn trái. Đó là nguồn sinh kế, là chất liệu của những nghề truyền thống và cũng là minh chứng cho cách con người nơi đây biết nâng niu từng món quà mà thiên nhiên ban tặng.
Khi mặt trời dần khuất sau những hàng dừa, khói từ các lò nung vẫn lặng lẽ bay lên giữa xóm nhỏ. Ở Bến Tre, cuộc sống vẫn bình dị, trôi theo từng con nước đưa phù sa về nuôi những khu vườn, còn cây dừa sau khi cho trái lại tiếp tục nuôi sống con người bằng một vòng đời gần như khép kín.
CÓ THỂ BẠN SẼ THÍCH
