Những hình hài Hội An bước ra từ dòng nước lũ ở Làng Củi Lũ
Từ những khúc gỗ bị dòng lũ cuốn trôi, bàn tay những nghệ nhân Hội An đã tái sinh chúng thành những tác phẩm nghệ thuật sống động và rực rỡ.
Những khúc gỗ đi qua dòng nước
Ở Hội An, sau mỗi mùa mưa lũ, trên những bãi bờ thường xuất hiện những thân cây, rễ gỗ và mảnh củi bị nước cuốn từ thượng nguồn xuống. Chúng có hình dáng xù xì, mang theo dấu vết của dòng nước và thời gian. Với anh Lê Ngọc Thuận, người con của Quảng Nam và là nghệ sĩ đặt nền móng cho Làng Củi Lũ, những gì thiên nhiên bỏ lại ấy lại mở ra một câu chuyện khác.
Từ cảm hứng với những khúc gỗ trôi dạt, anh Thuận bắt đầu thu gom, xử lý và tìm cách đưa chúng trở lại đời sống bằng nghệ thuật. Từng mảnh gỗ được giữ lại phần dáng vẻ tự nhiên, sau đó qua bàn tay người thợ để trở thành tượng, vật trang trí hay những tác phẩm mang hình hài của con người, con vật và các biểu tượng văn hóa. Làng Củi Lũ ra đời từ ý tưởng ấy, giữa vùng quê Cẩm Hà, gần làng rau Trà Quế và phố cổ Hội An.
Cái tên “củi lũ” nghe mộc mạc, gần với đời sống miền Trung. Nó gợi nhớ những ngày nước sông dâng cao, những trận mưa lớn kéo theo cây cối từ thượng nguồn. Nhưng khi bước vào không gian của Làng Củi Lũ, người ta lại bắt gặp một diện mạo khác của những vật liệu từng bị xem là tàn dư sau thiên tai. Điều này tạo nên vẻ riêng cho nghệ thuật củi lũ - vẻ đẹp nằm nhiều ở sự tình cờ của tự nhiên, sau đó được hoàn thiện bằng kỹ năng và sự kiên nhẫn của con người.
Từ vật liệu bị bỏ lại đến những câu chuyện văn hóa
Làng Củi Lũ hiện được xây dựng như một không gian sáng tạo gồm khu trưng bày, xưởng chế tác, khu vườn và khu vực cà phê. Những tác phẩm tại đây lấy cảm hứng từ thiên nhiên và đời sống văn hóa địa phương, trong đó có hình ảnh con người Việt Nam, cộng đồng Cơ Tu và những biểu tượng gắn với Hội An.
Điều làm nên vẻ riêng của những tác phẩm ở Làng Củi Lũ bắt đầu từ cách người thợ nhìn vào từng khúc gỗ. Sau khi được thu gom, làm sạch và phơi khô, mỗi khúc củi được quan sát hình dáng, đường cong, thớ gỗ hay phần rễ để tìm ra hình tượng phù hợp. Từ những phác thảo ban đầu, các nghệ nhân tiếp tục đục, đẽo thủ công, giữ lại những dấu vết tự nhiên thay vì ép gỗ vào một khuôn mẫu có sẵn. Nghệ nhân Võ Đức Anh, người thợ mộc đầu tiên của xưởng, là một trong những người trực tiếp đảm nhận công đoạn tạo hình.
Với cách làm ấy, mỗi khúc củi gần như tự dẫn đường cho người nghệ nhân. Một vết nứt có thể trở thành đường nét trên thân tượng, đoạn rễ cong gợi nên dáng một con vật, còn những đường vân và dấu tích của nước được giữ lại như một phần của tác phẩm. Sau công đoạn đục đẽo, các nghệ nhân tiếp tục quan sát và hoàn thiện các chi tiết, để hình hài cuối cùng vừa có dấu ấn của người làm vừa giữ được câu chuyện riêng của khúc gỗ.
Ý tưởng tái sinh vật liệu cũng kết nối với truyền thống chạm khắc gỗ lâu đời của Quảng Nam. Các workshop tại Làng Củi Lũ hiện giới thiệu kỹ thuật chạm khắc và tô màu gỗ, trong đó có sự liên hệ với truyền thống của làng mộc Kim Bồng, nơi nghề chạm khắc gỗ đã tồn tại hơn 300 năm.
Bởi vậy, chuyến ghé thăm nơi này có thể bắt đầu bằng việc ngắm những tác phẩm trong khu trưng bày, rồi tiếp tục bằng việc quan sát các nghệ nhân làm việc. Những dụng cụ thủ công, mùi gỗ và các phôi gỗ nằm trong xưởng khiến câu chuyện về một tác phẩm trở nên cụ thể hơn. Đằng sau một hình dáng đẹp là rất nhiều thao tác thủ công, từ lựa chọn vật liệu, xử lý gỗ đến đục, chạm và hoàn thiện bề mặt.
Chạm vào truyền thống Hội An bằng một cách mới
Làng Củi Lũ nằm giữa không gian xanh của vùng Cẩm Hà, tách khỏi vẻ đông đúc quen thuộc của khu phố cổ. Từ những con đường dẫn về làng rau Trà Quế, khung cảnh dần mở ra với đồng ruộng, vườn cây và những ngôi nhà nằm xen giữa màu xanh của vùng quê.
Đó cũng là bối cảnh phù hợp với tinh thần của Làng Củi Lũ. Du khách đến đây có thể dành thời gian xem tác phẩm, tìm hiểu câu chuyện về vật liệu hoặc tham gia workshop để tự tay chạm khắc và tô màu trên gỗ.
Những năm gần đây, không gian này tiếp tục mở rộng các hoạt động nghệ thuật. Năm 2025, Làng Củi Lũ tổ chức chương trình Heritage Art Camp, quy tụ các nghệ sĩ Việt Nam và Philippines để cùng sáng tác, tìm hiểu cảnh quan và ký ức văn hóa Hội An. Đầu năm 2026, những mẫu tượng ngựa được chế tác từ củi lũ tiếp tục đưa câu chuyện tái sinh vật liệu trở thành một chủ đề nổi bật trong không gian này.
Giữa một Hội An vốn đã quen thuộc với mái ngói rêu phong, đèn lồng và những con phố cổ, Làng Củi Lũ mang đến một góc nhìn khác về vùng đất di sản. Ở đây, ký ức của thiên tai được giữ lại trên từng thớ gỗ, rồi được chuyển hóa bằng bàn tay con người thành một hình hài mới.
CÓ THỂ BẠN SẼ THÍCH
