Yusheng: Đĩa gỏi “tung may mắn” trong bữa tiệc Tết của người Hoa
Trong Tết của cộng đồng người Hoa ở Việt Nam, Singapore, Malaysia, yusheng là “nghi thức khởi hành”: cả bàn đứng quanh, lo hei, vừa trộn vừa tung gỏi lên cao kèm lời chúc.
Tết có nhiều ngôn ngữ. Có nơi nói bằng pháo hoa. Có nơi nói bằng mùi nhang đầu năm. Có nơi nói bằng tiếng cười dày lên quanh mâm cơm. Trong bữa tiệc Tết của cộng đồng người Hoa ở Việt Nam, Singapore và Malaysia, có một “ngôn ngữ” rất dễ nhận ra: tiếng đũa chạm nhau lách tách, tiếng người đồng thanh chúc tụng, và một khoảnh khắc mọi thứ… bay lên.
Đó là lúc yusheng xuất hiện.
Yusheng (魚生) không chỉ là món ăn. Nó giống một nghi thức. Một cú bấm “bắt đầu” cho bữa tiệc. Một lời mở màn cho năm mới. Đĩa gỏi cá sống nhiều sắc màu được đặt ở giữa bàn, như một trung tâm hút ánh nhìn. Mọi người đứng quanh. Chờ đúng khoảnh khắc quan trọng nhất: lo hei (撈起).
Lo hei là hành động cùng dùng đũa trộn và tung nguyên liệu lên cao. Vừa tung, vừa nói lời chúc. Trong tiếng Quảng Đông, lo hei thường được giải thích với hàm ý mong cầu vận may đi lên. Và chính sự “đi lên” ấy được diễn đạt bằng hình ảnh rất cụ thể: sợi rau bay như mưa, những mảng màu vút lên theo nhịp tay, tiếng cười bật ra nhanh hơn bình thường.
Nếu bạn từng dự một bữa tiệc có yusheng, bạn sẽ hiểu vì sao người ta gọi đây là “nghi thức khởi hành”. Bởi trước khi tung lên, cả bàn như tự điều chỉnh nhịp thở. Ai cũng biết mình sắp bước vào một phút giây vừa trang trọng vừa vui. Mọi người có thể vẫn còn bận rộn với câu chuyện cuối năm, nhưng khi đĩa yusheng đặt xuống, sự chú ý tự nhiên gom lại. Giống như một vòng tròn chờ lửa.
Một đĩa yusheng thường bắt đầu bằng cá sống thái mỏng, hay gặp là cá hồi. Cá nằm ở giữa, như một lời khẳng định: đây là món gỏi, tươi và “mở”. Bao quanh là rau củ bào sợi và các loại gia vị, sốt. Màu sắc là điểm khiến yusheng khó nhầm lẫn. Có những sợi mảnh, giòn, tươi. Có những mảng màu làm đĩa gỏi trông như một bó pháo giấy đã được xé ra. Chỉ nhìn thôi đã thấy không khí Tết bước vào bằng đường thị giác.
Nhưng yusheng không chỉ “đẹp”. Nó có trình tự. Từng thứ được thêm vào theo thứ tự, kèm lời chúc riêng: cho sung túc, cho thăng tiến, cho an khang. Đó là phần khiến món ăn này vượt qua ranh giới của ẩm thực thuần túy. Nó không chỉ là “ăn cho ngon”. Nó là “ăn để khởi động niềm tin”. Niềm tin về một năm mới tốt hơn. Niềm tin rằng lời nói đẹp, hành động đẹp, sẽ kéo theo vận may.
Khoảnh khắc lo hei vì thế giống một “lễ cầu may” mà vẫn gần gũi như một trò vui gia đình. Trang trọng vì ai cũng nghiêm túc với lời chúc của mình. Vui vì tiếng cười không giấu được. Ồn ào một chút, nhưng là kiểu ồn ào dễ thương. Kiểu ồn ào của đoàn viên.
Có một chi tiết rất đáng nhớ trong lo hei: càng tung cao càng vui. Không ai muốn tung thấp. Tung thấp như chưa “đã”. Tung cao mới giống như gửi lời chúc lên không khí, rồi để nó rơi xuống bàn như một sự trở lại của điều lành. Bàn tiệc, trong vài phút, trở thành một sân khấu. Mỗi người vừa là diễn viên, vừa là khán giả của nhau. Ai cũng tham gia. Không ai bị đứng ngoài.
Từ góc nhìn của du khách, yusheng là một trải nghiệm “ăn bằng cả tâm thế”. Bạn không chỉ nếm vị chua ngọt cân bằng của món gỏi. Bạn còn nếm cảm giác được mời vào một vòng tròn chúc phúc. Nếm cảm giác mình không còn là người ngoài cuộc. Chỉ cần bạn cầm đũa, đứng vào vòng, và sẵn sàng tung lên cùng mọi người, bạn đã bước vào một phần ký ức của họ.
Và đó là điều làm yusheng trở nên đáng nhớ: nó tạo ra một ký ức tập thể trong thời gian rất ngắn. Một năm có thể dài. Một ngày Tết có thể trôi nhanh. Nhưng khoảnh khắc lo hei thường đọng lại rõ ràng. Có thể vì nó mang tính biểu tượng. Có thể vì nó “động” và “ồn” vừa đủ để tâm trí ghi hình. Hoặc đơn giản vì hiếm có món ăn nào khiến cả bàn phải đứng dậy, phải cùng làm một việc, và phải cùng nói những lời tốt đẹp.
Yusheng cũng cho thấy một sự thật thú vị của văn hóa ẩm thực: đôi khi món ngon không nằm trọn trong công thức. Nó nằm trong cách người ta ăn cùng nhau. Một món ăn có thể đắt hay rẻ. Có thể cầu kỳ hay giản dị. Nhưng khi nó trở thành nghi thức, nó có thêm một lớp giá trị. Lớp giá trị của sự gắn kết.
Trong bữa tiệc Tết, sự gắn kết ấy quý hơn mọi thứ. Tết là thời điểm người ta mong điều tốt. Nhưng sâu hơn, Tết là thời điểm người ta muốn ở gần nhau. Yusheng làm điều đó bằng một hành động cụ thể: đứng lại gần, cùng nhìn về một trung tâm, cùng tung lên, cùng cười, cùng chúc. Những chuyển động ấy kéo con người lại với nhau theo cách tự nhiên.
Có người nói yusheng giống như một lời nhắc: may mắn không chỉ “tới”. May mắn cũng có thể được “tạo”. Bằng sự chân thành trong lời chúc. Bằng sự vui vẻ trong khoảnh khắc đoàn viên. Bằng việc tin rằng điều tốt xứng đáng được nâng lên cao. Và dù bạn tin nhiều hay ít, nghi thức ấy vẫn đẹp vì nó hướng con người về phía nhau.
Nếu bạn là người thích trải nghiệm sâu sắc khi du lịch, yusheng là một lát cắt rất đáng để hiểu. Nó không phải là món “phải thử cho đủ bộ”. Nó là một cửa sổ nhỏ nhìn vào cách cộng đồng người Hoa đón năm mới: vừa tin vào điều lành, vừa biến điều lành thành một hành động tập thể. Ăn, nhưng không chỉ để no. Ăn như một lời mở đầu. Một lời chúc. Một lời hứa: năm mới, ta cùng nâng niu nhau hơn.
Khi đĩa gỏi được trộn xong, bàn tiệc thường sẽ trở lại nhịp thường ngày. Mọi người ngồi xuống. Nói chuyện tiếp. Gắp thức ăn. Nhưng không khí đã khác. Giống như một sợi dây vô hình vừa được thắt lại. Ai cũng có cảm giác mình vừa “khởi hành”. Không cần pháo nổ. Không cần sân khấu. Chỉ cần một đĩa yusheng ở giữa bàn.
Và có lẽ, điều dễ thương nhất của yusheng nằm ở chỗ: nó nghiêm túc mà không nặng nề. Nó thiêng liêng mà không xa cách. Nó nhắc người ta sống tốt, nhưng bằng tiếng cười. Nó nhắc người ta chúc nhau, nhưng bằng hành động. Một món ăn có thể đi rất xa, khi nó chạm được vào niềm tin của con người.
Tết, rốt cuộc, là một bài học về hy vọng. Yusheng chỉ là một đĩa gỏi cá sống nhiều sắc màu. Nhưng trong khoảnh khắc lo hei, nó trở thành một cách bắt đầu năm mới rất đẹp: cùng nhau tung may mắn lên cao, rồi cùng nhau đón nó rơi xuống bàn, như thể điều lành đang trở về đúng chỗ—trong một bữa tiệc, giữa những người quan trọng.
CÓ THỂ BẠN SẼ THÍCH
